De verwerkbaarheid van betonspecie is een belangrijk betontechnologisch onderwerp. Maar hoe is het ook alweer vastgelegd in de regelgeving en vooral in de meest recente regelgeving? En hoe zit het ook alweer met die verschillende kegels? En met al die testmethoden voor zelfverdichtend beton? In deze Betoniek zetten we alles over verwerkbaarheid in de regelgeving op een rij.
BandUitgaveSTANDAARD v o o r t e c h n o l o g i e e n u i t v o e r i n g v a n b e t o nnovember20161816Verwerkbaarheidin de regelgevingHoe verwerkbaarheidin de normen wordtgespecificeerd2 november 2016 STANDAARD 16 I 18Verwerkbaarheidin de regelgevingVerwerkbaarheidDe verwerkbaarheid van betonspecie is heelbelangrijk om een goede betonconstructie tekunnen maken. De verwerkbaarheid moetnamelijk aansluiten bij allerlei aspecten tijdenshet storten, zoals de vorm van het construc-tiedeel en de hoeveelheid wapening, demanier van transporteren, storten, verdichtenen afwerken, en de stortsnelheid en-volgorde. Het begrip verwerkbaarheid′staatdan∞knietv∞r??nei≥nschapvandebe→nspecie,maarv∞reenverzamel∈gva≠i≥nschappen.Hetheeftnat∪rlijkbetrek-k∈gopdeconsistentie(ofweldevloeibaar-heid'), maar ? met name bij hogere consisten-ties ? ook op de viscositeit, het passerendvermogen (ofwel het vermogen om zonderblokkering te stromen door beperkte openin-gen) en de stabiliteit (ofwel de weerstandtegen ontmengen). En ook het behoud vandeze eigenschappen in de tijd is belangrijk,mede bepaald door de omgevings-temperatuur.Het is dan ook niet eenvoudig voor eenafnemer de gewenste verwerkbaarheid goedte beschrijven. En het is vervolgens voor eenproducent nog minder eenvoudig dezegewenste verwerkbaarheid ook daadwerkelijkte leveren. In de betontechnologische normenis geprobeerd de verwerkbaarheid te specifi-ceren, zodat de afnemer en de producent zogoed mogelijk afspraken kunnen maken overde verwerkbaarheid van de betonspecie. Indeze Betoniek brengen we de inhoud van dezenormen over dit onderwerp in kaart. Daarnaastkijken we ook naar de relevante informatie inde beoordelingsrichtlijn voor het KOMO-productcertificaat voor betonmortel (BRL1801).Het bepalen van deblokkeringsmaatJ-Ring foto: Cement&BetonCentrum/Ingmar TimmerDe verwerkbaarheid van betonspecie is eenbelangrijk betontechnologisch onderwerp.Maar hoe is het ook alweer vastgelegd in deregelgeving en vooral in de meest recenteregelgeving? En hoe zit het ook alweer metdie verschillende kegels? En met al dietestmethoden voor zelfverdichtend beton?In deze Betoniek zetten we alles over ver-werkbaarheid in de regelgeving op een rij.3november 2016 STANDAARD 16 I 18De betontechnologische normenWe beginnen met wat informatie over denormen op het gebied van betontechnologie.De belangrijkste norm op dit gebied is deEuropese productnorm NEN-EN 206 Be→n?Specificatie,ei≥nschappen,vervaardig∈≥nconformiteit′metdedaarbijhorendeNederlandse∈vl̲∈gNEN8005.IndeEuropese∥w∥ordenal≤belangrijkebe→ntechnologischeonderwerpen?endus∞kdeverwerkbaarheidvanbe→nspecie?behandeldenzo∨lmo≥lijk∈≥vd̲.Maarv∞reenaantalvandezeonderwerpenma≥lklandafzonderlijkeennadere∈vl̲∈g≥ven.Dit≥beurtv∞rNederland∈NEN8005.Bovendien≥eftNEN8005v∞rsom-mi≥onderwerpeneenextra→elicht∈g.NEN-EN206enNEN8005vormensamen??n≥heel.Dehuidi≥NEN-EN206enNEN8005daterenvan2014.Daarv??rwasde∈houdvandeze∥e∥nverspreidovereengroteraantaldocumenten.Ditkwamdedui∂ijkheidvandere≥l≥v∈g?en∈hetbijzonderdere≥l≥v∈goverdeverwerk-baarheidvanbe→nspecie?niettengoede.D∞rde∥e∥nuit2014ishier≥lukkig∨lmeerdui∂ijkheid∈≥komen(zie∞kkaderDe geschiedenis van NEN-EN 206').Klassen voor eigenschappenvan betonspecieZoals eerder vermeld, is in de normen gepro-beerd de verwerkbaarheid van betonspecie tespecificeren, zodat de afnemer en de producentzo goed mogelijk afspraken kunnen makenover deze verwerkbaarheid. In het kort komtdit erop neer dat er verschillende testmetho-den zijn waarvan het testresultaat iets zegtover een bepaalde eigenschap van de totaleverwerkbaarheid. Deze testmethoden zijn2Betonstortenonder hellingheeft groteinvloed op degewensteverwerkbaarheid4 november 2016 STANDAARD 16 I 18De geschiedenis van NEN-EN 206Zoals vermeld, dateren de huidige NEN-EN 206 en NEN8005 van 2014. Daarv??r hadden we NEN-EN 206-1 uit2001, met dezelfde titel als NEN-EN 206 uit 2014. OokNEN-EN 206-1 had de Nederlandse invulling NEN 8005,met versies uit 2004 en 2008. Daarnaast verscheen (pas)in 2010 NEN-EN 206-9 Be→n?Aanv≤̲ndere≥lsv∞rzelfverdichtendbe→n′.Hetonderwerpzelfverdichtendbe→nwerdnamelijknietbehandeld∈NEN-EN206-1,endus∞kniet∈NEN8005.EenNederlandse∈vl̲∈gbijNEN-EN206-9isn∞itversche≠n.Overi≥nswerdhetgat' van regelgeving over zelfverdichtend beton inNederland ingevuld door CUR-Aanbeveling 93 uit 2002over zelfverdichtend beton, en door verschillende versiesvan BRL 1801 (voor productcertificaat betonmortel) enCriteria 73 (voor productcertificaat prefab-betonelemen-ten). In de huidige NEN-EN 206 zijn de oude NEN-EN206-1 en NEN-EN 206-9 samengevoegd. Bovendien iseen aantal van de onderwerpen uit deze twee oudedeelnormen aangepast en zijn onderwerpen toege-voegd. Daarnaast is de Nederlandse invulling NEN 8005uitgebreid en aangepast zodat deze betrekking heeft opde hele NEN-EN 206, inclusief het onderwerp zelfver-dichtend beton. Zie figuur 3 voor een overzicht van denormen in de tijd.betonexcl. ZVBEuropese norm NEN-EN 206-1:2001NederlandseinvullingNEN 8005:2004 NEN 8005:2008NEN-EN206:2014Europese normbetonincl. ZVBNEN8005:2014NederlandseinvullingZVBEuropese normNEN-EN206-9:2010Nederlandseinvulling2001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016omschreven in aparte beproevingsnormenvan de normenserie NEN-EN 12350 Beproev∈gvanbe→nspecie′.Inde∏uct∥N∥EN-EN206wordenmo≥lijkeklassen≥def∈ieerdv∞rdeversχl≤ndeei≥nschappen.Bijelkeklassehoreneisenaanhetbijbehorendetestrest̲aat.Alsspeciewordtbesteldmeteenbepaaldeklasse,wetenzowelaf≠merals∏ucentwelktestrest̲aatmoetworden≥haaldv∞rdebijbehorendetestmethode.Deklassenv∞rdeversχl≤ndeei≥nschappendieonderdeelzijnvandeverwerkbaarheid,val≤n∈NEN-EN206onderdeklassen voorde eigenschappen van betonspecie'. Daar-naast definieert deze norm ook klassen voorde eigenschappen van verhard beton (zoalsdruksterkteklassen) en milieuklassen. Op dezebeide klassen gaan we hier verder niet in.Bij de klassen voor de eigenschappen vanbetonspecie wordt onderscheid gemaakttussen:? klassen voor de eigenschap consistentie;? klassen voor aanvullende eigenschappenvan zelfverdichtend beton: viscositeit,passerend vermogen en stabiliteit.De klassen voor de eigenschappen viscositeit,passerend vermogen en stabiliteit zijnin NEN-EN 206 alleen relevant voor zelf-verdichtend beton. Voor alle overige soortenbeton wordt de verwerkbaarheid alleengespecificeerd met de consistentieklassen.Daarnaast wordt wel tekstueel aangegeven3Overzicht vannormen in de tijd5november 2016 STANDAARD 16 I 18dat hetontwerpvandebe→nsamenstell∈≥rop≥richtmoetzijnontmeng∈gvanenwaterafscheid∈g∈debe→nspeciezo∨lmo≥lijktev∞rkomen′.Overi≥nsmoetbijdebestell∈gvanal≤s∞rtenbe→n(opprestatie-eisen)eenconsistentieklassewordenop≥≥ven.Bijdebestell∈gvanzelfverdichtendbe→nmo≥nklassenv∞raanv≤̲ndeei≥nschappenwordenop≥≥ven,maarhetisnietverplicht.Tensloewordt∈NEN-EN206we∈ig≥zegdoverhetbehoudvandeei≥nschappen∈detijd.Deeni≥eisisdatdeaf≥sproke≠i≥nschappen≥ldenophetmomentvan≥bruikof,∈het≥valvanbe→nmortel,hηf≥sprokenmomentvan≤ver∈g.Ei≥nlijkisde≥vraagdeverwerkbaarheidnat∪rlijknodigophetmomentvans→rten.Hetisbijbe→nmorteldaarombelangrijkdemomentenvan≤ver∈gens→rtengoedopelkaaraftestemmen.Letop:BRL1801≥eftw?laanv≤̲ndeeisenv∞rhetbehoudvandeei≥nschappen(zieonderdekopBRL 1801').Klassen voor consistentieMet de klassen voor de eigenschap consistentie,kan de vloeibaarheid′vandebe→nspecieworden∈≥deeld.We⋆tenmetde∈houdvanNEN-EN206overditonderwerpenbehande≤nvervol≥nsdere≤vante∈formatie∈NEN8005.4Dewapen∈gsdicht-heidisvan∈vloedopde≥wensteverwerkbaarheid6november2016STAND∀RD16I18NEN-EN206NEN-EN206≥eftviers∞rtenklassen:verdicht∈gsmaatklassen,zetmaatklassen,schudmaatklassenenvloeimaatklassen.Bijelkes∞rtwordtdeconsistentieopeenanderemanierbepaald;meteenanderetestmethodedus.B∈≠nelkes∞rtzijnerdedaadwerkelijkeconsistentieklassendiedeconsistentieaan≥ven,afhankelijkvanheestrest̲aat.Hoeho≥rdeconsistentie,hoeho≥rhet≥talvandeconsistentieklasse.Tabel1≥eftdeviers∞rtenklassen,metdebijbehorendetestmethode,∥,∥consisten-tieklassenentestrest̲aten.Detestmethodenwordenverderop∈dezeBe→niekonderdekopTestmethoden' verdertoegelicht. Voor nu is het belangrijk dat weweten dat de consistentie op verschillendemanieren kan worden bepaald. Hierbij zijnnog enkele zaken belangrijk om te weten.1.Geen van de testmethoden is geschikt omalle mogelijke consistenties van betonspecie? van de lagere consistenties tot de hogereconsistenties ? echt goed te onderscheiden.Zo is de verdichtingsmaat heel geschikt omde verschillen bij de lagere consistenties teonderscheiden. De verschillen bij de hogereconsistenties zullen met deze testmethodeniet worden onderscheiden: alle hogere con-sistenties zullen een gelijk testresultaat geven.Andersom is de vloeimaat juist heel geschiktom de verschillen bij de hogere consistentieste onderscheiden. NEN-EN 206 beveelt danTabel 1 Klassen en bijbehorende gegevens voor de eigenschap consistentieeigenschap: consistentiesoort testmethode norm consistentie-klassentestresultaatverdichtingsmaat klassen(EN: compaction classes)verdichtingsmaat(EN: degree ofcompactability)NEN-EN 12350-4 C0 1,46C1 1,45 t/m 1,26C2 1,25 t/m 1,11C3 1,10 t/m 1,04C4 1) < 1,04zetmaat klassen(EN: slump classes)zetmaat(EN: slump test)NEN-EN 12350-2 S1 10 t/m 40S2 50 t/m 90S3 100 t/m 150S4 160 t/m 210S5 220schudmaat klassen(EN: flow classes)schudmaat(EN: flow table test)NEN-EN 12350-5 F1 340F2 350 t/m 410F3 420 t/m 480F4 490 t/m 550F5 560 t/m 620F6 630vloeimaat klassen(EN: slump-flow classes)vloeimaat(EN: slump-flow test)NEN-EN 12350-8 SF1 550 t/m 650SF2 660 t/m 750SF3 760 t/m 8501) alleen van toepassing op lichtbeton7november 2016 STANDAARD 16 I 18ook aan om bepaalde consistentieklassen niette gebruiken om de consistentie te classifice-ren. Deze zijn in tabel 1 grijs aangegeven(ook bestaat er geen consistentieklasse vooreen vloeimaat kleiner dan 550 mm).2.Er is geen direct onderling verband tussende consistentieklassen van de verschillendesoorten klassen. Het is dus niet zo dat eenspecie die na beproeving volgens de test-methode zetmaat kan worden ingedeeld inconsistentieklasse S3, automatisch ook kanworden ingedeeld in consistentieklasse F3bij beproeving volgens de testmethodeschudmaat. De consistentieklassen vande verschillende soorten klassen staan inprincipe los van elkaar.3.Los van de onder punt 1 genoemde aanbe-veling om bepaalde consistentieklassen niette gebruiken, geeft NEN-EN 206 geen aan-beveling om betonspecie met een bepaaldeconsistentie in te delen in een bepaaldesoort klasse (ofwel te beproeven volgenseen bepaalde testmethode). Als een specifiekespecie na beproeving volgens de testme-thode zetmaat kan worden ingedeeld inconsistentieklasse S4, en na beproevingvolgens de testmethode schudmaat kanworden ingedeeld in consistentieklasse F4,geeft NEN-EN 206 geen aanbeveling omvoor S4 of F4 te kiezen. De enige uitzonderinghierop is dat voor de consistentie van zelf-verdichtende betonspecie de vloeimaatklassen moeten worden gebruikt.Let op: NEN 8005 geeft w?l aanbevelingenom betonspecie met een bepaalde consis-tentie in te delen in een bepaalde soortklasse (zie onder de kop NEN8005′entabel2).4.Behalvev∞rzelfverdichtendebe→nspecie≥eftNEN-EN206≥enbenamin≥nv∞rbepaaldeconsistentieszoalsaardvochtig'en pl∗isch′.Letop:NEN8005≥eftw?lbenamin≥nv∞rbepaaldeconsistenties.Vol≥nsNEN-EN206wordtdeconsistentievaneenbe→nspecieal≤en≥def∈ieerdalseenconsistentieklasse,vol≥nduithetrest̲aatvanbeproev∈gvol≥nseenbepaalde?zelf≥kozen?testmethode.Nietmeerennietminder.Deop≤ende≤zerzaloveri≥nsheen≥ziendatdeVebe-tijdklassen(mettest-methodeVebe-proef)uitNEN-EN206-1zijnverval≤n∈NEN-EN206.TentijdevanNEN-EN206-1werdendezeoveri≥nsalniet≥noemd∈NEN8005.NEN8005Deconsistentievanbe→nspeciekanvari?renvanzeerlaag→tzeerh∞g.NEN8005dee<dezeran≥vanmo≥lijkeconsistentiesop∈achtconsistentiesenbenoemtze(vanlaagnaarh∞g):dr∞g,aardvochtig,halfpl∗isch,pl∗isch,zeerpl∗isch,vloeibaar,zeervloeibaarenzelfverdichtend.Ditzijnbena-min≥nuitdepraktijk,waarweons∞kietsbijku∩env∞rstel≤n.Vervol≥ns≥eftNEN8005eenaanbevel∈gombe→nspeciemeteenbepaaldeconsistentie∈te∂en∈eenbepaaldes∞rtklasseenmeteenbepaaldeconsistentieklasse(tabel2).Eenv∞rbeeld:pl∗ischebe→nspecieheeftconsistentieklasseS3enwordtbeproefdvol≥nsdetestmethodezetmaat,waarbijheestrest̲aat(dezetmaat)tussen100en150mmmoetlig≥n.Tabel2Aanbevo≤nconsistentieklassenvol≥nsNEN8005consistentieaanbevo≤nconsistentieklassedr∞gC0verdicht∈gsmaat1,46aardvochtigC1verdicht∈gsmaat1,45tm1,26halfpl∗ischS2zetmaat50tm90mmpl∗ischS3zetmaat100tm150mmzeerpl∗ischF4schudmaat490tm550mmvloeibaarF5schudmaat560tm620mmzeervloeibaarSF1vloeimaat550tm650mmzelfverdichtendSF2vloeimaat660tm750mm8november2016STAND∀RD16I18Letopdatditeenaanbevel∈gis.Alseenaf≠mergraagbe→nspeciewildienabeproev∈gvol≥nsdetestmethodeschudmaatkanworden∈≥deeld∈consis-tentieklasseF2,blijftdatmo≥lijk.Bijtabel2moetwordenop≥merktdatdeopzetvandezetabeldui∂ijkandersisdan∈eerdereversiesvanNEN8005.Deoudeopzetwektenamelijkonterechtde∈drukvaneendirectonderl∈gverbandtussendeconsistentieklassenvandeversχl≤ndes∞rtenklassen.Klassenv∞raanv≤̲ndeei≥nschappenvanZVBOmeengoedebe→nconstructieteku∩enmakenmetzelfverdichtendbe→n,isdespe-cificatievande≥wensteverwerkbaarheidmetal≤endeei≥nschapconsistentievaaknietvoldoende.Afhankelijkvande≺ieze→epassingku∩enandereei≥nschappendan∞kbelangrijkzijn.?Viscositeit.Deei≥nschapviscositeitisteverta≤nalsdestroperigheid' van be-tonspecie. Hoe hoger de viscositeit, hoestroperiger de specie. Betonspecie met eenlage viscositeit vloeit snel, maar kortdurig.Betonspecie met een hoge viscositeit vloeitlangzaam, maar langdurig. Een niet tehoge viscositeit is bijvoorbeeld belangrijkbij het storten van een vloer of een relatiefklein betonelement.? Passerend vermogen. De eigenschap passe-rend vermogen is het vermogen om zonderblokkering te stromen door beperkteopeningen zoals ruimten tussen wapenings-staven. Deze eigenschap is bijvoorbeeldextra belangrijk bij constructiedelen metveel wapening. Overigens wordt dezeeigenschap in de Nederlandse vertaling vanNEN 206 aangeduid als blokker∈gsmaat′.?Stabiliteit.Deei≥nschapstabiliteitisdeweerstandvandebe→nspeciete≥nontmen≥nd∞ruitzakken.Dezeei≥n-schapisbijv∞rbeeldextrabelangrijkbijconstructie∂enmetgrotereh∞>en.Erzijnklassenv∞raldezedrieaanv≤̲ndeei≥nschappen.We⋆tenweermetde∈houdvanNEN-EN206overditonderwerpenbehande≤nvervol≥nsdere≤vante∈formatie∈NEN8005.NEN-EN206?Viscositeit.NEN-EN206≥efttwees∞rtenklassen:vloeitijdklassenentrechtertijdklassen.Net5Demaniervanverdichtenisvan∈vloedopde≥wensteverwerk-baarheid9november2016STAND∀RD16I18alsbijdeconsistentiewordtdeviscositeitbijelkes∞rtopeenanderemanierbe-paald.Enb∈≠nelkes∞rtklassezijnerdedaadwerkelijkeviscositeitsklassendiedeviscositeitaan≥ven,afhankelijkvanheestrest̲aat.Hoeho≥rdeviscositeit,hoeho≥rhet≥talvandeviscositeitsklasse.Tabel3≥eftdetwees∞rtenklassen,metdebijbehorendetestmethode,∥,∥viscositeitsklassenentestrest̲aten.?Passerendvermo≥n.Vol≥nsNEN-EN206kan∞khetpasse-rendvermo≥noptweemanierenwordenbepaald.Hierd∞rzijnertwees∞rtenklassen:L-b⊗klassenenJ-r∈gklassen.Metb∈≠nelkes∞rtdedaadwerkelijkeklassenv∞rpasserendvermo≥n,die?afhankelijkvanhettestrest̲aat?hetpas-serendvermo≥naan≥ven.Hoeho≥rhetpasserendvermo≥n,hoeho≥rhet≥talvandeklasse(tabel4).?Stabiliteit.NEN-EN206≥eft??nmanieromdestabiliteittebepa≤n.Hierbij≥vendedaadwerkelijkestabiliteitsklassendestabi-liteitaan,afhankelijkvanhettestrest̲aat.Hoeho≥rdestabiliteit,hoeho≥rhet≥talvandestabiliteitsklasse(tabel5).Tabel3Klassenenbijbehorende≥≥vensv∞rdeei≥nschapviscositeitei≥nschap:viscositeits∞rttestmethode∥v∥iscositeits-klassentestrest̲aatvloeitijdklassen(EN:t500classes)vloeitijdbijvloeimaat(EN:t500timeatslump-flowtest)NEN-EN12350-8VS1<2,0VS22,0trechtertijdklassen(EN:tvclasses)trechtertijd1)(EN:V-fu∩eltest)NEN-EN12350-9VF1<9,0VF29,0tm25,01)niet≥sχktv∞rbe→nmetDmax>22,4mmTabel4Klassenenbijbehorende≥≥vensv∞rdeei≥nschappasserendvermo≥≠i≥nschap:passerendvermo≥ns∞rttestmethode∥k∥lassenv∞rpasserendvermo≥ntestrest̲aatL-b⊗klassen(EN:L-b⊗classes)blokker∈gsmaat-L-b⊗(EN:L-b⊗test)NEN-EN12350-10PL10,80met2stavenPL20,80met3stavenJ-r∈gklassen(EN:J-r∈gclasses)blokker∈gsmaat-J-r∈g(EN:J-r∈gtest)NEN-EN12350-12PJ110met12stavenPJ210met16stavenTabel5Ge≥vensv∞rdeei≥nschapstabiliteitei≥nschap:stabiliteiestmethode∥s∥tabiliteits-klassentestrest̲aatbeproev∈gopontmeng∈g(EN:sievesegregationtest)NEN-EN12350-11SR120SR21510november2016STAND∀RD16I18Netalsbijdeconsistentieiserbijdeviscositeitenhetpasserendvermo≥n≥enonderl∈gverbandtussendeviscositeitsklassenrespec-tievelijkdeklassenv∞rpasserendvermo≥nvandeversχl≤ndes∞rtenklassen.Bovendien≥eftNEN-EN206∞kbijdezeei≥nschappen≥enaanbevel∈gv∞reenbepaalds∞rtklasseofweltestmethode.Letop:NEN8005≥efthierv∞rw?≤enaanbevel∈g.NEN8005NEN8005≥efteenaanbevel∈gomv∞rdeei≥nschapviscositeit≥bruiktemakenvandetrechtertijdklassen(viscositeitsklassenVF1enVF2)endusvandetestmethodetrechter-tijd.V∞rdeei≥nschappasserendvermo≥nbe∨<NEN8005deJ-r∈gklassenaan(klassenv∞rpasserendvermo≥nPJ1enPJ2)endaarmeedetestmethodeblokke-r∈gsmaatJ-r∈g.BRL1801Debe∞r∂∈gsrichtlijnBRL1801beschrijftdeeisenomhetKOMO-∏uctcertificaatv∞rbe→nmortelteverkrij≥nentebehouden.V∞rdebe→ntechnologischeeisenisditdocument≥baseerdopNEN-EN206∈comb∈atiemetNEN8005.InhetkadervanhetonderwerpvandezeBe→niek≥eftBRL1801devol≥ndebelangrijkeaanv≤̲ndeeisen:?Deverwerkbaarheidvanzelfverdichtendbe→nmoetworden≥specificeerdmeteenconsistentieklasse(SF2ofSF3),eenviscositeitsklasse,eenklassev∞rhetpas-serendvermo≥n?neenstabiliteitsklasse.6Hets→rtenvanzelf-verdichtendbe→n11november2016STAND∀RD16I18?V∞rdeei≥nschapviscositeitmoetworden≥bruik≥maaktvandetrechtertijdklasse≠ndusvandetestmethodetrechtertijd.Voordeei≥nschappasserendvermo≥n≥ldthetzelfdev∞rdeJ-r∈gklassenendetestmethodeblokker∈gs-maatJ-r∈g.?Omdestabiliteitvanzelfverdichtendbe→naante→≠n,bestaatdemo≥lijkheid≥bruiktemakenvaneena<ernatievetestmethode(ziekaderStabiliteit').? De consistentieklassen S5 en F6 zijnniet toegestaan. De reden hiervoor ishet voorkomen dat beton met zelfverdichtende eigenschappen onderdeze klassen wordt ingedeeld (dezeklassen hebben namelijk geen boven-grens), waardoor het niet zou hoevenvoldoen aan de eisen voor officieel′zelfverdichtendbe→n.?Erzijneisenop≥nomenv∞rhetbehoudvandeverwerkbaarheid∈detijd.Al≤s∞r-tenbe→nmoetenvanafhetaf≥sprokenmomentvan≤ver∈g→tminimaal30mi-νtendaarnavoldoenaandeaf≥sprokenconsistentie.Bijzelfverdichtendbe→n≥ldtdit∞kv∞rdeei≥nschappenvisco-siteit,passerendvermo≥nenstabiliteit.?BRL1801≥eftde∏ucentdemo≥lijk-heiddeconsistentienietbij≤ver∈g,maardirectna∏uctie(bijdebe→ncentra≤)temeten(zieBRL1801v∞rdev∞r-waardenendetails).Uiteraardblijftdeeisbestaandatdeaf≥sprokenei≥nschappen≥ldenvanafhetmomentvan≤ver∈g→tminimaal30minutendaarna.RichtwaardenUitdetekst∈dezeBe→niekblijktdatdeconsistentie,viscositeit,passerendvermo-≥nenstabiliteitvanbe→nspecieku∩enwordenaan≥≥venmetklassen.Elkeklasseze>ietsoverdeei≥nschap,detestmethodeenderan≥van→e≥stanetestrest̲aten.De∈∂∈g∈klassenmetdebijbehorenderan≥van→e≥stanetestrest̲atenli>v∗.Daarna∗biedende∥e∥ndemo≥lijkheidde≥wensteverwerkbaarheidspecifiekeraante≥ven,dusafwijkendvandestandaard' klassen.Voor de consistentie (alle vier testmetho-den) en de viscositeit (beide testmetho-den) kan een specifieke richtwaarde voorhet testresultaat worden gehanteerd.Hiervoor gelden wel toleranties, waardoornog steeds een range van testresultaten istoegestaan. Voor het passerend vermo-gen (beide testmethoden) en de stabiliteitkunnen specifieke grenswaarden wordengebruikt.StabiliteitDe in NEN-EN 206 beschreven testme-thode voor de eigenschap stabiliteit (be-proev∈gopontmeng∈g′vol≥nsNEN-EN12350-11)iseenmethodedie∈Nederlandzeldenwordtuit≥voerd.Destabiliteitva≠enbe→nspecieis?zekerv∞reenervarenbe→nlaborantoftechnol∞g?∞ktebe-∞r∂enaanhetspeciemonsterofbijhetmetenvandevloeimaat.Bijdezetestme-thodekandaarv∞rworden≥kekennaardever∂∈gvanhetgrove→eslagmateri-aaloverdespeciekoekennaardeeventue≤ontmeng∈gaanderandvandespecie-koek.Eenanderemanieriseenextrabepa-l∈gvandetrechtertijd,waarbijhetmon-ster5minutenheeftstil≥staanv∞rdatdetrechterwordt≥opend.Hetversχltus-sendezeendeoriginele' trechtertijd is eenmaat voor de stabiliteit. Deze methodewordt beschreven in BRL 1801 en wordtdaar ook als alternatieve testmethode ge-noemd.12 november 2016 STANDAARD 16 I 184231h - ss2314200 mm200 mm400 mm = h1TestmethodenDe meest voorkomende test-methoden (verdichtingsmaat,zetmaat, schudmaat, vloeimaat,trechtertijd en blokkeringsmaatJ-ring) worden schematischtoegelicht. Hierbij worden debelangrijkste zaken behandeld;voor meer gedetailleerdereinformatie verwijzen we naar despecifieke NEN-EN-norm. Om deafgesproken eigenschappen tekunnen beoordelen, is het natuur-lijk belangrijk om de testen correctuit te voeren; ook als dit op debouwplaats gebeurt.1 VerdichtingsmaatBij het bepalen van de verdichtingsmaatwordt een Vat van Waltz (metaal) gevuld metbetonspecie. De verdichtingsmaat is de ver-houding tussen de hoogte van het speciemon-ster voor en na verdichten. De testmethode isomschreven in NEN-EN 12350-4 uit 2009.2 ZetmaatBij het bepalen van de zetmaat wordt eenKegel van Abrams (metaal) gevuld metbetonspecie. De zetmaat is de verticale afstandwaarover het verdichte speciemonster inzaktna het optillen van de kegel. Het testresultaatis alleen geldig als het speciemonster symme-trisch inzakt en niet afschuift. De testmethodeis omschreven in NEN-EN 12350-2 uit 2009.Alle maten zijn binnenmatenVerdichtingsmaat13november 2016 STANDAARD 16 I 184231100 mm200 mm300 mm600 mm? 16 mm25x25x25xhhorizontaal, vlak enniet-absorberend oppervlak3 SchudmaatBij het bepalen van de schudmaat wordt eenDuitseke≥l′(mηal),dieopeenschudtafelstaat,≥vd̲metbe→nspecie.Deschudmaatisde≥mid∂ded∞rs≠devandespecie-koek,nahetoptil≤nvandeke≥lenhetschudden.Hettestrest̲aatisal≤en≥ldigalsdespeciekoekaanderandniet⊂stantieelontmen>.Detestmethodeisomschreven∈NEN-EN12350-5uit2009.4VloeimaatBijhetbepa≤nvandevloeimaatwordteenKe≥lvanAbrams(mηal),dieopeensta≤nplaatstaat,≥vd̲metbe→nspecie.Devloei-maatisde≥mid∂dediametervandespecie-koek,nahetoptil≤nvandeke≥l.Hettestre-st̲aatisal≤en≥ldigalshetversχltussend1end2maximaal50mmis.Detestmethodeisomschreven∈NEN-EN12350-8uit2010.5TrechtertijdBijhetbepa≤nvandetrechtertijdwordteentrechter(mηal)≥vd̲metbe→nsspecie.Detrechtertijdistijddiehetspeciemonsternodigheeftomuitdezetrechtertestromen.Hettestrest̲aatisal≤en≥ldigals≥enblok-kadesoptreden.Dezetestisniet≥sχktv∞rbe→nspeciemeteenDmaxgroterdan22,4mm.Detestmethodeisomschreven∈NEN-EN12350-9uit2010.6Blokker∈gsmaatJ-r∈gBijhetbepa≤nvandeblokker∈gsmaatJ-r∈gwordteenKe≥lvanAbrams,dieopeensta≤nplaat,∈eenzo≥noemdeJ-r∈gstaat,≥vd̲metbe→nspecie.Deblokker∈gsmaatJ-r∈gishetdikteversχlvandespeciekoek∈hetmiddenen≠tbuitendeJ-r∈g,nahe⊤til≤nvandeke≥l.Detestmethodeisomschreven∈NEN-EN12350-12uit2010.2Zetmaat14november2016STAND∀RD16I184231bovenplaat(16kg)onderame200mm130mm40mm700mm700mm10x200mm,40x40mm?10x15xd2d1schudtafel:vlakkemη≤nplaat200mm4231100mm300mmhorizonta≤,vlakke,gladdesta≤nplaatmin.900mmmin.900mmd2200mmd14Vloeimaat3Schudmaat15november2016STAND∀RD16I184231515mm75mm150mm65mm450mm4231300mmstaven:?18mmhx1hx1hx2h0hy2hy1h0hx26Blokker∈gsmaatJ-r∈g5Trechtertijd16november2016STAND∀RD16I18UitgaveAe≠asMediabvRuimte4121Veemarktkade85222AEs-HertogenboschWebsitewww.betoniek.nlLezersserviceT: 073 205 10 10, E: lezersservice@aeneas.nlVormgevingInpladi bv, CuijkRedactieT: 073 205 10 16, E: betoniek@aeneas.nlAdvertentieverkoopBureau Van Vliet, Frank Oudman,T: 023 571 47 45,E: f.oudman@BureauVanVliet.comAbonnementen 2016Jaarabonnement: 4x Betoniek Standaard,4x Betoniek Vakblad en toegang tot hetonline archief: 128,- (excl. btw).Buiten Nederland geldt een toeslag voorextra porto. Abonnementen lopen per jaaren kunnen elk gewenst moment ingaan.Opzeggen moet altijd schriftelijk gebeuren,uiterlijk twee maanden voor vervaldatum.Kijk voor de mogelijkheden van onlineabonnementen op www.betoniek.nl.Betoniek wordt tevens elektronisch opge-slagen en ge?xploiteerd. Alle auteurs vantekstbijdragen in de vorm van artikelenof ingezonden brieven en/of makers vanbeeldmateriaal worden geacht daarvan opde hoogte te zijn en daarmee in te stemmen,e.e.a. overeenkomstig de publicatie- en/ofinkoopvoorwaarden. Deze liggen bij deredactie ter inzage en zijn op te vragen.Hoewel de grootst mogelijke zorg wordtbesteed aan de inhoud van het blad, zijnredactie en uitgever van Betoniek niet aan-sprakelijk voor de gevolgen, van welke aardook, van handelingen en/of beslissingengebaseerd op de informatie in deze uitgave.Niet altijd kunnen rechthebbenden vangebruikt beeldmateriaal worden achter-haald. Belanghebbenden kunnen contactopnemen met de uitgever.? Aeneas Media bv 2016ISSN: 2352-1090Betoniek Standaard is onderdeel van Betoniek Platform, h?t kennisplatform over technologie enuitvoering van beton. Betoniek Standaard verschijnt 4x per jaar en is een uitgave van AeneasMedia bv, in opdracht van het Cement&BetonCentrum. In de redactie zijn vertegenwoordigd:BAM Infraconsult, BTE Nederland, ENCI, SKG-IKOB, Mebin en TNO.Betoniek = Standaard + VakbladOnderdeel van het Betoniek-abonnement is naast Betoniek Standaard ookBetoniek Vakblad. Dit is een magazine op groot formaat met artikelen over ondermeer projecten, ontwikkelingen, onderzoek, regelgeving en onderwijs. Dezeartikelen worden geschreven door de lezers van Betoniek zelf. Daarin wijkt BetoniekVakblad dus af van Betoniek Standaard, dat volledig door een deskundige redactiewordt geschreven. Betoniek Vakblad verschijnt vier keer per jaar. Alle artikelen zijnte raadplegen op www.betoniek.nl. Voor leden van Betoniek is dat gratis!Tot slotNa het lezen van deze Betoniek zijn we weerhelemaal up-to-date over de inhoud van deregelgeving met betrekking tot de verwerk-baarheid van betonspecie. Maar we moetenons blijven bedenken dat het begrip `ver-werkbaarheid' staat voor een verzamelingvan eigenschappen die moeten aansluitenbij allerlei aspecten tijdens het storten. Hetis dan ook niet eenvoudig voor een afnemerde gewenste verwerkbaarheid goed tebeschrijven. En het is vervolgens voor eenproducent nog minder eenvoudig dezegewenste verwerkbaarheid ook daadwerke-lijk te leveren. In de betontechnologischenormen is geprobeerd de verwerkbaarheidte specificeren, zodat de afnemer en deproducent hier zo goed mogelijk afsprakenover kunnen maken.
Reacties